تحولات اخیر در زنجیره تأمین و تجارت منطقه‌ای فولاد نشان می‌دهد که رقابت در بازارهای پیرامونی ایران با شتابی فزاینده در حال تشدید است. تازه‌ترین داده‌های حوزه تجارت بین‌الملل حاکی از جهش معنادار و رشد صادرات فولاد ترکیه به مقاصد هدف است؛ رویدادی که به موازات چالش‌های پیشروی صادرکنندگان ایرانی، زنگ خطری جدی برای سهم بازار کشور در منطقه به شمار می‌رود. به نظر می‌رسد ترکیه با اتکا به مزیت‌های لجستیکی، انعطاف‌پذیری در سبد محصولات نهایی و میانی و پیگیری دیپلماسی تجاری پویا، نفوذ خود را در مقاصدی گسترش داده که تا پیش از این از کانون‌های اصلی صادرات محصولات فولادی ایران محسوب می‌شدند.
تحرکات ترکیه در زنجیره صادراتی
گزارش‌های تخصصی حاکی از آن است که صنعت فولاد ترکیه پس از گذر از دوره‌های رکود و مدیریت نوسانات انرژی و قراضه، حجم عرضه صادراتی خود را افزایش داده است. تولیدکنندگان ترک نه تنها در حوزه مقاطع طویل، بلکه در بخش محصولات تخت و مقاطع نوردشده صنعتی، بازاریابی تهاجمی را در دستور کار قرار داده‌اند. این افزایش عرضه، رقبای منطقه‌ای و به‌ویژه زنجیره فولاد ایران را در برابر یک بازیگر چابک و دارای دسترسی آزاد به کانال‌های بانکی و اعتباری بین‌المللی قرار می‌دهد. حضور مداوم در بازارهای منطقه منا (MENA)، خلیج فارس، کشورهای حوزه CIS و شمال آفریقا حاکی از برنامه‌ریزی هدفمند آنکارا برای پر کردن خلأهای تجاری ناشی از موانع تحریمی و اختلالات صادراتی ایران است.
تهدید بازارهای هدف و موقعیت فولاد ایران
بررسی ساختار صادراتی نشان می‌دهد که صنایع فولاد ایران هم‌زمان با دو فشار ساختاری روبه‌رو هستند:
۱. محدودیت‌های تحریمی و ابزارهای تسویه مالی: هزینه‌های فزاینده تبادلات بانکی، ریسک‌های حمل دریایی و تخفیف‌های تحمیلی صادراتی، قدرت رقابت قیمتی را تضعیف کرده است. در این فضا، ترکیه با بهره‌گیری از شفافیت مبادلات و تسهیلات تجاری، به‌سادگی گزینه‌ای امن‌تر برای خریداران منطقه‌ای تلقی می‌شود.
۲. ریسک‌های درونی تولید و صادرات: ناپایداری در تأمین انرژی (محدودیت‌های گاز و برق صنعتی) در کنار تغییرات پی‌درپی بخشنامه‌های ارزی و تعرفه‌ای، موجب شده است تا حضور پایدار صادرکنندگان برتر و واحدهای نام‌آشنای صنعتی ایران در برخی مقاصد سنتی با افت و خیز مواجه گردد.
ترکیه دقیقاً از این موقعیت استراتژیک بهره‌برداری کرده و با کمین در خطوط تقاضای منطقه، قراردادهای کوتاه‌مدت و بلندمدت خریداران عربی، آفریقایی و آسیای میانه را تصاحب می‌کند. برای صادرکنندگان ایرانی محصولات فولادی، تثبیت سهم بازار نیازمند ثبات رویه، ارتقای ارزش افزوده سبد صادراتی (حرکت از خام‌فروشی و شمش به سوی مقاطع نهایی و ورق‌های باکیفیت استاندارد) و بازتعریف کانال‌های بازاریابی است.
جمع‌بندی
افزایش صادرات فولاد ترکیه صرفاً یک تغییر آماری کوتاه‌مدت نیست، بلکه می‌تواند به معنی تغییر شتابان آرایش ژئواکونومیک فولاد در غرب آسیا باشد. حفظ تاب‌آوری و دفاع از سهم صادراتی کشور مستلزم هماهنگی میان سیاست‌گذاران تجاری و بنگاه‌های پیشروی تولیدی، رفع موانع خودساخته در صدور محصولات، و ارتقای مزیت‌های رقابتی کیفی و فنی در برابر موج جدید عرضه فولادسازان ترکیه خواهد بود.