پوشش ورق گالوانیزه، لایه‌ای از روی است که با روش غوطه‌وری گرم روی سطح فولاد نشسته و اولین سد محافظ در برابر خوردگی به شمار می‌آید. هنگام خرید، این پوشش را معمولاً با کدهایی مانند Z80، Z100، Z140، Z200 یا Z275 می‌شناسند. حرف Z بیانگر نوع پوشش و عدد کنار حرف Z بیانگر جرم پوشش روی بر حسب گرم در هر مترمربع از ورق، با احتساب مجموع هر دو سطح آن است.
این نکته مهم‌ترین ابهام رایج بازار است: در ورق Z275، مجموع جرم پوشش رویِ دو طرف ورق ۲۷۵ گرم بر مترمربع است، نه ۲۷۵ گرم در هر طرف. اگر پوشش به‌طور مساوی پخش شده باشد، سهم هر طرف به‌طور میانگین حدود ۱۳۷٫۵ گرم بر مترمربع می‌شود. طبق راهنمای GalvInfo نیز کد Z275 در سیستم متریک، معادل همان G90 معروف در سیستم انگلیسی است که حداقل جرم پوشش مجموع دو سطحلاً برابر نیست و برای اطمینان باید در عمل لزوماً کاملاً برابر نیست و برای اطمینان باید مشخصات فنی محصول یا برگهٔ آزمون آن بررسی شود.
۱ عدد Z چه چیزی را نشان می‌دهد؟
حرف Z در نام‌گذاری متداول استاندارد EN 10346 به پوشش آن، حداقل جرم پوشش را بر مبنای مجموع دو سطح ورق بیان می‌کند. طبق جدول منتشرشدهٔ SSAB بر اساس EN 10346:2015، حداقل جرم مجموع پوشش دو سطح از Z100 با ۱۰۰ گرم بر مترمربع آغاز می‌شود و در کاربردهای خاص تا Z600 با ۶۰۰ گرم بر مترمربع ادامه می‌یابد؛ مقدار اعلام‌شده بر مبنای میانگین آزمون سه‌نقطه‌ای است.
جرم پوشش با ضخامت آن ارتباط دارد، اما این دو یکسان نیستند و نباید با هم خلط شوند. راهنمای GalvInfo توضیح می‌دهد اندازه‌گیری مستقیم و دقیق ضخامت پوشش دشوار است و به همین دلیل استانداردها جرم پوشش را مبنای نام‌گذاری قرار داده‌اند. برای نمونه، پوشش Z275 در تقسیم نسبتاً برابر میان دو سطح، در هر طرف حدود ۲۰ تا ۲۱ میکرومتر ضخامت دارد. این اعداد راهنما هستند و با توجه به توزیع واقعی پوشش و روش اندازه‌گیری می‌توانند تغییر کنند. نکتهٔ دیگر آن‌که مقاومت در برابر خوردگی نسبت مستقیمی با ضخامت پوشش روی دارد؛ با این حال، عمر واقعی ورق به محیط و شرایط کاربرد نیز وابسته است و از یک کد Z به‌تنهایی نمی‌توان عمر قطعی استخراج کرد.
۲ تفاوت Z80 تا Z275 چیست؟
هرچه عدد Z بیشتر باشد، جرم رویِ پوشش بیشتر است و ظرفیت محافظتی ورق معمولاً بالاتر می‌رود. اما انتخاب یک عدد بالاتر به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که ورق در هر شرایطی عمر مشخصی داشته باشد؛ رطوبت، آلودگی هوا، تماس با مواد شیمیایی، ماندن آب روی سطح، خراش یا آسیب لبه‌ها و نحوهٔ نصب نیز بر عملکرد آن اثر می‌گذارند.
|
کد پوشش |
جرم مجموع دو سطح (g/m²) |
ضخامت تقریبی هر طرف (μm) |
کاربرد احتمالی |
|
Z80 |
۸۰ |
حدود ۵ تا ۶ |
کاربردهای داخلی یا محیط‌های کم‌خورنده، در صورت تأیید مشخصات پروژه |
|
Z100 |
۱۰۰ |
۷ |
قطعاتی که در معرض رطوبت و عوامل خورندهٔ شدید قرار نمی‌گیرند |
|
Z140 |
۱۴۰ |
۱۰ |
کاربردهای عمومی با خورندگی محدود |
|
Z200 |
۲۰۰ |
۱۴ |
پروژه‌هایی که به پوشش بیشتری نیاز دارند و شرایط محیطی آن‌ها باید ارزیابی شود |
|
Z275 |
۲۷۵ |
۲۰ |
کاربردهای عمومی و مواردی که حاشیهٔ محافظتی بیشتری لازم است |
مقادیر جرم و ضخامت جدول برای کدهای Z100 تا Z275 بر اساس جدول SSAB برای EN 10346:2015 است و مقادیر Z80 تقریبی‌اند. این جدول راهنمای اولیه است، نه نسخه‌ای برای همهٔ پروژه‌ها. کدهای قابل سفارش و روش اعلام پوشش ممکن است با استاندارد، تولیدکننده و بازار تفاوت داشته باشند؛ برای نمونه، برخی استانداردها بازهٔ پوشش را از Z100 آغاز می‌کنند. به‌ویژه دربارهٔ Z80، بهتر است پیش از سفارش، استاندارد مرجع، روش آزمون و گواهی محصول را از فروشنده یا تولیدکننده بگیرید.
۳ چطور پوشش مناسب را انتخاب کنیم؟
۱. خورندگی محیط را بسنجید. محیط خشک و سرپوشیده معمولاً شرایط ملایم‌تری از فضای بازِ مرطوب یا محیط صنعتی دارد. نزدیکی به دریا، بخار مواد شیمیایی، آلودگی و امکان تجمع آب می‌توانند خوردگی را تشدید کنند. برای محیط‌های خورنده، صرفاً اتکا به کد Z کافی نیست و باید پوشش و طراحی کل سامانه با کارشناس پروژه بررسی شود.
۲. به عمر مورد انتظار و وضعیت نگهداری توجه کنید. افزایش جرم پوشش روی، ذخیرهٔ محافظتی بیشتری فراهم می‌کند؛ برای نمونه SSAB برای پوشش Z600 با ضخامت ۴۲ میکرومتر در دو طرف، عمر بهره‌برداری تا ۸۰ سال را در شرایط مناسب ذکر می‌کند. با این حال، چنین ارقامی به محیط خاص وابسته‌اند و به‌تنهایی عمر قطعی محصول را مشخص نمی‌کنند. دو ورق با کد یکسان ممکن است در دو محیط متفاوت، عملکرد متفاوتی داشته باشند. برنامهٔ نگهداری، وضعیت لبه‌های برش‌خورده و کیفیت نصب نیز اهمیت دارد.
۳. شکل‌دهی و فرایند تولید را در نظر بگیرید. ورق پس از پوشش‌دهی ممکن است برش بخورد، خم شود، کشش پیدا کند یا جوشکاری شود. طبق SSAB، پوشش روی به دلیل نرمی و ضریب اصطکاک پایین، تغییر شکل‌های شدید را تحمل می‌کند و خم‌کاری ورق‌هایی با جرم پوشش تا ۲۷۵ گرم بر مترمربع عملاً هم‌ارز ورق بدون پوشش است. در جوشکاری مقاومتی نیز جریان و نیروی الکترود اندکی بالاتر لازم می‌شود و با افزایش ضخامت پوشش، جریان جوش باید بیشتر شود؛ به همین دلیل در کاربردهای پرجوش، پوشش‌های سنگین‌تر از نیاز توصیه نمی‌شوند. نوع و مقدار پوشش را با روش تولید، شکل‌دهی و الزامات اتصال سازگار کنید.
۴. هزینه را در کنار کارکرد بسنجید. پوشش سنگین‌تر قیمت ورق را افزایش می‌دهد. انتخاب پوشش بیش از نیاز، هزینهٔ خرید را بالا می‌برد و انتخاب پوشش ناکافی نیز هزینهٔ تعمیر یا تعویض را در پی دارد. تصمیم مناسب بر اساس شرایط پروژه و مشخصات موردنیاز گرفته می‌شود، نه فقط کمترین قیمت یا بالاترین عدد Z.
۴ پیش از خرید چه چیزهایی را بررسی کنیم؟
از فروشنده یا تولیدکننده بخواهید کد پوشش، استاندارد مرجع، روش آزمون (مانند آزمون سه‌نقطه‌ای)، تلرانس‌ها و برگهٔ آزمون یا گواهی محصول را ارائه کند. روشن کنید مقدار اعلام‌شده مربوط به مجموع دو سطح است یا روش نام‌گذاری دیگری به کار رفته است؛ برخی سیستم‌های نام‌گذاری تک‌سطحی نیز وجود دارند که مقدار را برای هر سطح جداگانه اعلام می‌کنند. اگر ورق برای محیط خاصی خریداری می‌شود، شرایط نصب و بهره‌برداری را نیز در استعلام ذکر کنید.
جمع‌بندی: کدهای Z80 تا Z275 میزان جرم پوشش روی را نشان می‌دهند و عدد آن‌ها به مجموع دو سطح ورق مربوط است. هرچه عدد بالاتر باشد، جرم پوشش و ظرفیت محافظتی بیشتر است؛ با این حال انتخاب درست به خورندگی محیط، فرایند شکل‌دهی و اتصال، عمر مورد انتظار و هزینه بستگی دارد. کدها را با ضخامت فولاد اشتباه نگیرید و از روی آن به‌تنهایی عمر ثابت یا قطعی برای ورق نتیجه‌گیری نکنید.